(0) 0,00 zł Zaloguj się Zarejestruj się

Drogi użytkowniku, informujemy Cię, że poniższa strona wykorzystuje pliki cookies, możesz sprawdzić szczegóły w polityce prywatności.

YERBA MATE

Co łączy Papieża Franciszka, Leo Messiego i Krzysztofa Piątka? Jedna rzecz jest pewna, wszyscy z nich piją Yerba Mate, czyli napar z liści ostrokrzewu paragwajskiego (IIex paraguariensis)!

Rdzenna ludność od wieków stosuje go jako napój towarzyski i leczniczy, a obecnie jest coraz bardziej rozpoznawalny na całym świecie. Yerba Matę, czyli napój spożywany przy pomocy charakterystycznego naczynia z tykwy czy ceramiki (Matero) i sączony przy użyciu specyficznej „słomy” (Bombilli).  Suche liście yerby  pakuje się we wspomniane naczynie polewa gorącą wodą; następnie powtarza tę czynność wielkokrotnie.

Mate jest najbardziej popularna w Brazylii, Argentynie, Urugwaju czy Paragwaju, ale coraz mocniej oblega także Stary kontynent. Picie tego napoju to nie tylko kwestia zdrowotna, ale również swego rodzaju moda, która łączy ludzi. Łączy także sportowców (w tym piłkarzy), którzy szukają w piciu Mate sposobu na polepszenie swoich umiejętności czysto sportowych.

Nikogo już nie dziwi widok piłkarzy takich jak Leo Messi, Luis Suarez czy Antoine Griezmann sączących ten specyficzny płyn. Jednak nawet niektórzy angielscy zawodnicy, w tym piłkarze zeszłorocznego finalisty Ligi Mistrzów, Tottenham Hotspur F.C zaczęli wkręcać się jego picie. Eric Dier mówi, że w zespole mają tylu Argentyńczyków pijących Mate, że postanowił spróbować i odczuwają efekty. 1 Mamy także polski akcent, Krzysztof Piątek w ostatnim dokumentalnym filmie poświęconym Reprezentacji Polski wypowiada zdanie „Jak zacząłem to pić, to zacząłem strzelać bramki”. Ile w fenomenie Maty jest prawdy, a ile siły sugestii?

Zapraszam do czytania.

YERBA MATE - WŁAŚCIWOŚCI

Yerba jest produkowana z „Ilex paraguariensis” czyli ostrokrzewu paragwajskiego.  To subtropikalne, wiecznie zielone drzewo, które może osiągnąć nawet do 18 metrów wysokości.  Świeże liście tej rośliny przechodzą kilka etapów przetwarzania, zanim będą gotowe do zapakowania. W składzie naparu Yerby zidentyfikowano wiele aktywnych fitochemikaliów, które mogą być odpowiedzialne za korzyści zdrowotne. Wśród nich dwa najwyższe związki to polifenole (kwas chlorogenowy) i ksantyny (kofeina i teobromina), znaleźć w nim można także alkaloidy purynowe (kwas kofeinowy) flawonoidy (kwercetyna, kamferol, rutyna), składniki mineralne (Fe, Ca), saponiny oraz witaminy (C, B1 i B2).2

Dzięki wysokiej zawartości wspomnianych polifenoli, Mate świetnie nadaje się do zwalczania reaktywnych form tlenu (ROS). Ekstrakt maty okazuje się być bardzo silnym inhibitorem (hamulcem) stresu oksydacyjnego wywołanego przez ROS, co jest kwestią istotną dla funkcjonowania całego organizmu, w tym organizmu sportowca, u którego wartość antyoksydacyjna produktów jest ważnym czynnikiem regeneracji. Stwierdzono, że spożywanie herbaty "Mate" w znacznym stopniu przyczynia się do ogólnego spożycia przeciwutleniaczy. Jak się okazuje Mate wykazuje nieco wyższe stężenie polifenoli niż herbata zielona, która znana jest właśnie z wysokiej ich zawartości. Rożnią się ona także występowaniem konkretnych związków polifenolowych, tytułowa herbata zawiera wysokie stężenie kwasu chlorogenowego i nie zawiera katechin.2

To co także cechuje ten napar to wysokie stężenie saponin czego nie uświadczymy w innych herbatach; przyczyniają się one do smaku i działają przeciwzapalnie. Niestety, oprócz pozytywnych związków, istnieją dane o zawartości zanieczyszczeń takich jak chociażby ołów. Jak się okazuje jego stężenie w Matę jest znaczące, jednak znacznie niższe poziomu budzącego obawy i limit amerykańskiej Agencji Ochrony Środowiska (EPA)

YERBA MATE - POBUDZENIE

Głównym działaniem naparu Mate jest odczuwalne pobudzenie. Wiele osób twierdzi, że jest ono większe i bardziej długotrwałe niż po kofeinie pochodzącej z kawy, ale próżno szukać danych naukowych na ten temat. Faktem jest , że za efekt pobudzenia w Yerba Mate odpowiedzialny jest dokładnie ten sam związek, jednak pod inną nazwą; mateina (nazwana tak ze względu na źródło jej pochodzenia). Różnice istnieją jedynie w jego ilości oraz składników towarzyszących (jak wspomniane polifenole). Stwierdzono, że stężenie kofeiny wynosi około 78 mg w 1 filiżance Mate (około 150 ml). jest to bardzo podobna ilość jak w przypadku filiżanki kawy. Mowa tutaj oczywiście o tradycyjnym przygotowaniu Mate. W przypadku torebek z naparem lub mniejszej ilości suszu, zawartość kofeiny jest znacznie mniejsza. Zwyczajowy poziom spożycia Yerby przygotowanej metodą tradycyjną może skutkować spożyciem około 500 ml płynu w ciągu dnia, co daje 260 mg lub nawet więcej (!) ogółem dostarczonej kofeiny, co rzeczywiście może przełożyć się na spore pobudzenie. 

I to właśnie kofeina jest przede wszystkim odpowiedzialna za lepsze samopoczucie sportowców i osób jej spożywających. Niektórzy zauważają, że Mate pobudza ich na dłużej i lepiej, ale nie ma póki co dowodów naukowych potwierdzających te przypuszczenia, związane może to być jedynie ze specyficznym sączenie liści ostrzokrzewu przez „cały dzień”, co potencjalnie poskutkuje efektem działania bardziej rozłożonym w czasie3 .

YERBA MATE - SPORT

Niestety, w kwestii sportu, a szczególności piłki nożnej, ilość prac oceniających skutki picia Mate jest mocno ograniczona. Jednym z dostępnych badań jest ocena wpływu ostrego spożycia tego naparu na wskaźniki stresu oksydacyjnego i uszkodzenia mięśni u piłkarek nożnych narażonych na wyczerpujący wysiłek.

W badaniu4 wzięło udział 12 piłkarek (średnio 22 lata), które zostały podzielone na dwie grupy. W jednej z grup zawodniczki stosowały przez 7 dni codziennie 400 ml pięcio-gramowego ekstraktu z Yerba Mate. W drugiej grupie, przez ten sam czas zawodniczki stosowały placebo. Następnie po kilkudniowym etapie „wash-out” czyli okresie bez wprowadzania żadnych interwencji, zamieniono grupy badawcze w ten sposób, że zawodniczki, które wcześniej spożywały placebo dostały do picia Yerba Mate i na odwrót.

Oba płyny były podawane z samego rana i  na 60 minut przed zaplanowanym wysiłkiem (bieg na bieżni aż do wyczerpania). Następnie, po wykonywanym ćwiczeniu wykonywano pobór krwi i badano swoiste dla wysiłku markery.

Jak się okazało, w grupie spożywającej Mate zanotowano dłuższy dystans biegu do wyczerpania, czyli zwiększyło tolerancje na wyczerpujące ćwiczenia, jednak ten wynik nie był taki sam u wszystkich zawodniczek. Substancja odpowiedzialną za ten wynik jest prawdopodobnie kofeina zawarta w Yerbie.

W innym podobnie skonstruowanym badaniu sprawdzono czy picie maty wpływa na siłę mięśni oraz markery stresu oksydacyjnego, po wykonaniu ćwiczeń ekscentrycznych. Jak wiadomo wykonywanie tego typu ćwiczeń może skutkować uszkodzeniami mięśni i natychmiastowym zmniejszeniem siły. Całkowita regeneracja mięsni po takim wysiłku może trwać od jednego do kilku dni w  zależności od intensywności wykonywanych ćwiczeń. Poprzednie prace pokazały, że suplementacja lub spożywanie produktów bogatych w antyoksydanty mogą poprawić regeneracij w tym zakresie. A jak było w przypadku Mate?

W badaniu wzięło udział 12 zdrowych i aktywnych fizycznie mężczyzny. Podzieleni zostali na dwie grupy. Było to dobrze skonstruowane badanie, które zakładało dwie 11 dniowe fazy, przerwane jak w poprzednim badaniu „wypłukaniem” poprzedzającym zamianę grup. Uczestnicy z pierwszej grupy wypijali 3 razy dziennie (rano, po południu i wieczorem) 200 ml Mate (5 gramów suszu na porcje, co moim zdaniem może okazać się suboptymalną ilością), w drugiej te same ilości placebo (woda). Dodatkowo po 8 dniu spożywali jedną dawkę godzinę przed planowanym wysiłkiem, którym było ćwiczenie angażujące siłę mięśni bicepsa przy użyciu obydwu rąk. Maksymalna siła była badana 0/24/48/72 godzinach po ćwiczeniu.

Na podstawie uzyskanych wyników stwierdzono, że tempo regeneracji siły w przedziale 0-24 h było wyższe w grupie Mate niż w grupie placebo. Stwierdzono także, że spożycie 600 ml Mate (trzy 200 ml napoju dziennie) dostarczającego 890 mg związków fenolowych/dzień poprawiło tempo regeneracji siły izometrycznej o 8-6 % w pierwszej dobie po wysiłku ekscentrycznym. Ten pozytywny wpływ Mate na regenerację mięśni był znaczący. Spożycie Mate nie miało jednak wpływu na tempo odzyskiwania siły na 24-72 godziny po wysiłku.5

Oczywiście nie wyczerpałem tematu badań nad spożyciem Mate w sporcie. Nie ma jednak bardzo mocnych dowodów na jej rzekome niesamowite działanie. Nie należy zapominać, że jest ona bogata w kofeinę,  za którą stoi mnóstwo prac potwierdzających skuteczność. Co więcej, czasami placebo działa lepiej niż jakikolwiek suplement, a wydaje się, że w przypadku Mate mamy bardzo dużą siłę sugestii.

Czy to źle? Wręcz przeciwnie, jeżeli pomaga – śmiało!

YERBA MATE - ZDROWIE

Nie należy zapominać o wpływie tej herbatki na zdrowie. Wykazano, że herbata "Mate" ma możliwe skutki w zakresie odchudzania (wpływ ten jest niewielki, jednak istotny statystycznie). Można doszukiwać się w pracach zwiększonego utleniania tłuszczu po wypiciu Mate oraz spowolniania opróżniania żołądka i zmniejszenia czasu potrzebnego do osiągnięcia pełnej sytości. Yerba może pomóc także w przypadku cukrzycy typu II, obniżając stężenie cukru we krwi.6 A w przypadku osób z problemami sercowo-naczyniowymi może zmniejszać stężenie lipoprotein LDL co ma bezpośrednie przełożenie na zdrowie.6 Póki co mamy niestety ograniczoną liczbę badań w tym temacie, a przynajmniej dużo mniejszą niż w przypadku chociażby zielonej herbaty.

YERBA MATE - NOWOTWORY

Niektóre dane sugerują, że istnieje związek między konsumpcją Mate, a występowaniem raka przełyku, jamy ustnej, płuc, pęcherza moczowego, nerek i innych nowotworów głowy i szyi.7 Są to głównie badania epidemiologiczne. Częstotliwości te są silnie skorelowane z regionami, w których utrzymuje się duże spożycie Mate, częściami Brazylii i Urugwaju. Jak się okazuje, większość takich prac nie wyklucza czynników takich jak palenie tytoniu i spożywanie alkoholu, które są silnie związane z kulturą tych regionów. Wyniki tych badań wskazują, że spożycie więcej niż 1 litr Mate dziennie może zwiększyć od 3 do 5 krotnie ryzyko zachorowania na raka głowy i szyi.8

Trzeba pamiętać, że spożywanie płynów o wysokiej temperaturze może zwiększyć ryzyko zachorowania na raka jamy ustnej i być powodem notowania takich wyników. Spożywanie innych gorących napojów, kawy i zielonej herbaty również zwiększa ryzyko nowotworów tego typu, dlatego nie musi to być wyłącznie problem Mate, chociaż ryzyko zwiększa także sam sposób jej spożywania przez specyficzną słomkę (Bombilla).

Prawdą jest, że Mate może nie być sama w sobie czynnikiem rakotwórczym, ale ze względu na wysoką temperaturę w czasie konsumpcji może w rzeczywistości być środkiem zwiększającym wchłanianie substancji rakotwórczych znajdujących się w dymie papierosowym i innych zanieczyszczeń środowiskowych.9

YERBA MATE - NOWOTWORY WWA

Główną różnicą pomiędzy produkcją herbaty zielonej i Mate jest metoda suszenia. Herbata zielona jest suszona przede wszystkim poprzez szybkie, wysokotemperaturowe suszenie powietrzem. Mate z kolei jest suszona bardzo powoli i często dymem z drewna. Fagundes i inni (2006) wykazali korelację pomiędzy ilością zużytego Mate a ilością wielopierścieniowych węglowodorów aromatycznych (WWA) w organizmie. Wiadomo, że WWA, mają właściwości rakotwórcze oraz że dym tytoniowy i mięso z grilla zawierają wysokie ich stężenia. Niestety, co najmniej 15 związków WWA stwierdzono w odmianach Mate.10

Wyniki te mogą wspierać hipotezę, że ryzyko zachorowania na raka związane z przyjmowaniem mate może być związane nie tylko z jego temperaturą, ale także z poziomem związków rakotwórczych. Bardziej tradycyjny „Mate Con Bombill” a polega na dodaniu wody do tej samej partii liści kilka razy i wypiciu kilku kubków po kolei. Może to narazić pijącego na wyższy poziom WWA, niż gdyby napój był przygotowywany raz, a liście wyrzucane, jak to ma miejsce w przypadku zwykłej herbaty.

Chociaż nie ma udowodnionej korelacji biologicznej z piciem Mate i rozwojem raka, zanieczyszczenie WWA stanowi pewne wskazówki dotyczące tego zagadnienia. Jest wysoce prawdopodobne, że WWA są otrzymywane w procesie przetwarzania, ponieważ Yerba jest powszechnie suszony w dymnym ogniu drewna. Mimo że opublikowano wiele prac na ten temat, nie przedstawiono żadnych twardych dowodów.  Jest to obszar, który wymaga dalszego badania.

Moim skromnym zdaniem, nie należy przesadzać z jej spożywaniem.

PODSUMOWUJĄC

Porównując Mate z innymi herbatami, takimi jak zielona i czarna, można zaobserwować kilka różnic. Przede wszystkim smak i aromat, który w przypadku Mate jest wyraźnie gorzki.  Największym jej plusem jest jej wysoka zdolność przeciwutleniająca.

W przeciwieństwie do niepewnych właściwości rakotwórczych, istnieją naukowo potwierdzone doniesienia o działaniu antynowotworowym. Wykazano wysoką cytotoksyczność dla komórek nowotworowych. Należy również zauważyć, że chociaż nie zawiera działających antynowotworowo EGCG, to posiada związki, które działają podobnie, takie jak kwas 3,5-dikodeoksylochinowy.

Yerba Mate jest spożywany od wieków, ale badana  mocniej dopiero od ostatnich 2 dekad. Rosnące na całym świecie zainteresowanie sprawiło, że badania nad tą herbatą ziołową są coraz bardziej popularne. Na ten moment mamy przesłanki, które pozwalają uważać, że Mate może być zarówno produktem działającym zdrowotnie jak i pomagającym w sporcie. Niestety potrzeba czasu żebyśmy o tym napoju dowiedzieli się nieco więcej. Yerba jest zdrowa, ale niekoniecznie zdrowsza niż inne napary czy napoje jak kawa. Niewątpliwie ma jednak unikalną kompozycje składników.

BIBLIOGRAFIA

[1] https://www.theguardian.com/lifeandstyle/shortcuts/2018/jun/12/england-footballers-hooked-on-mate-tea[2] C.I. Heck  E.G. De Mejia Yerba Mate Tea (Ilex paraguariensis): A Comprehensive Review on Chemistry, Health Implications, and Technological Considerations Journal of food science Volume 72, Issue 9 November/December 2007[3]Mazzafera P. 1997. Mate drinking: caffeine and phenolic acid intake. Food Chem 60:67–71.[4] Oliveira, Erick P. de et al. The effect of yerba mate intake on exhaustive exercise tolerance in professional women soccer players. Medicine And Science In Sports And Exercise. v. 46, n. 5, p. 956-957, 2014.[5] Panza, V. P., Diefenthaeler, F., Tamborindeguy, A. C., Camargo, C. de Q., de Moura, B. M., Brunetta, H. S. da Silva, E. L. (2016). Effects of mate tea consumption on muscle strength and oxidative stress markers after eccentric exercise. British Journal of Nutrition, 115(08), 1370–1378. [6] Klein GAStefanuto ABoaventura BCde Morais ECCavalcante Lda Sde Andrade FWazlawik EDi Pietro PFMaraschin Mda Silva EL. Tea (Ilex paraguariensis) improves glycemic and lipid profiles of type 2 diabetes and pre-diabetes individuals: a pilot study. J Am Coll Nutr. 2011 Oct;30(5):320-32 [7] Pintos J Franco ELOliveira BVKowalski LPCurado MPDewar R. Maté, coffee, and tea consumption and risk of cancers of the upper aerodigestive tract in southern Brazil. Epidemiology. 1994 Nov;5(6):583-90.[8] Bates MNHopenhayn CRey OAMoore LE. Bladder cancer and mate consumption in Argentina: a case-control study. Cancer Lett. 2007 Feb 8;246(1-2):268-73. Epub 2006 Apr 17.[9] Goldenberg DLee JKoch WMKim MMTrink BSidransky DMoon CS.Habitual risk factors for head and neck cancer. Otolaryngol Head Neck Surg. 2004 Dec;131(6):986-93.[10] Fagundes RBAbnet CCStrickland PTKamangar FRoth MJTaylor PRDawsey SM. Higher urine 1-hydroxy pyrene glucuronide (1-OHPG) is associated with tobacco smoke exposure and drinking maté in healthy subjects from Rio Grande do Sul, Brazil. BMC Cancer. 2006 May 26;6:139.

 

 

Komentarze
Kilof

Yerba mate zawiera dużo kwasu szczawiowego, który przyczynia się do powstawania kamieni nerkowych. W związku z tym osoby ze skłonnościami do kamicy nerkowej powinny z yerby zrezygnować całkiem. Zostało to udowodnione w centrum naukowym w Argentynie. Ich artykuł można znaleźć na ich stronie internetowej w języku hiszpańskim

28.04.2020 Odpowiedz
Komentuj